Bill gates và mối liên hệ với Vaccine Covid-19
ĐẠI DỊCH COVID BÙNG PHÁT NĂM 2020
Bill gates và mối liên hệ với Pfizer–BioNTech (Comirnaty) Pfizer và BioNTech Mỹ – Đức
Moderna (Spikevax) Moderna, với đóng góp nghiên cứu của NIH Mỹ
AstraZeneca (Vaxzevria) Đại học Oxford và AstraZene
Bill Gates có mối liên hệ gì với 3 loại vaccine COVID-19 lớn nhất?
Bill Gates không trực tiếp sở hữu Pfizer, BioNTech, Moderna hay AstraZeneca. Tuy nhiên, ông có những mối liên hệ về tài trợ nghiên cứu, đầu tư công nghệ sinh học và hỗ trợ phân phối vaccine thông qua Bill & Melinda Gates Foundation (nay là Gates Foundation).
Cần phân biệt bốn hình thức liên hệ: sở hữu cổ phần, tài trợ nghiên cứu, hợp tác phát triển công nghệ và hỗ trợ triển khai vaccine.
1. So sánh mối liên hệ với từng hãng
|
Vaccine |
Đơn vị phát triển |
Mối liên hệ với Bill Gates |
|---|---|---|
|
Comirnaty |
Pfizer (Mỹ) và BioNTech (Đức) |
Gates Foundation đầu tư vào BioNTech trước đại dịch COVID-19. |
|
Spikevax |
Moderna (Mỹ), hợp tác nghiên cứu với NIH |
Có các hoạt động hợp tác nghiên cứu vaccine giữa Moderna và Gates Foundation trước đại dịch. |
|
Vaxzevria |
Đại học Oxford (Anh) và AstraZeneca (Anh–Thụy Điển) |
Gates Foundation có quan hệ tài trợ và hỗ trợ các sáng kiến tiếp cận vaccine toàn cầu, bao gồm các chương trình liên quan đến vaccine Oxford–AstraZeneca. |
Điểm quan trọng là việc một quỹ đầu tư hoặc tài trợ cho công ty không đồng nghĩa Bill Gates sở hữu hay kiểm soát vaccine do công ty đó sản xuất.
2. Các khoản đầu tư và tài trợ được xác nhận
BioNTech – 55 triệu USD (2019)
Ngày 4/9/2019, BioNTech công bố Gates Foundation đầu tư 55 triệu USD dưới hình thức góp vốn cổ phần. Hợp tác tập trung vào HIV và bệnh lao, với khả năng mở rộng tài trợ lên 100 triệu USD. Danh mục đầu tư của quỹ hiện vẫn ghi BioNTech ở trạng thái Active.
Moderna – gần 20 triệu USD (2016)
Ngày 12/1/2016, Moderna công bố thỏa thuận nhận tài trợ tối đa 20 triệu USD để phát triển công nghệ mRNA phòng HIV. Khoản cam kết ghi nhận của Gates Foundation là 19.984.859 USD. Thỏa thuận có khả năng mở rộng lên 100 triệu USD, không có nghĩa toàn bộ số đó đã được giải ngân.
Oxford–AstraZeneca – hỗ trợ sản xuất và phân phối (2020)
Gates Foundation cho biết đã hỗ trợ thỏa thuận giữa AstraZeneca và Serum Institute of India, đồng thời cung cấp tài trợ chịu rủi ro để mở rộng sản xuất vaccine Covishield trước khi vaccine hoàn tất phát triển. Đây là hỗ trợ sản xuất, không phải bằng chứng quỹ sở hữu AstraZeneca.
3. Bill Gates có quyền sở hữu công nghệ hoặc bằng sáng chế vaccine COVID-19 không?
Có một số chi tiết pháp lý đáng chú ý:
-
BioNTech: Thỏa thuận đầu tư năm 2019 có quy định về quyền tiếp cận công nghệ và giấy phép liên quan đến các dự án HIV, lao, trong một số điều kiện cụ thể. Không thể từ đó kết luận quỹ sở hữu bằng sáng chế Comirnaty.
GHIAA+1 -
Moderna: Hồ sơ công ty gửi SEC đề cập nghĩa vụ cấp một số giấy phép không độc quyền cho Gates Foundation trong khuôn khổ hợp tác nghiên cứu. Điều này không đồng nghĩa quỹ nắm quyền sở hữu Spikevax.
SEC -
AstraZeneca: Mối liên hệ được xác nhận rõ là hỗ trợ khả năng tiếp cận và mở rộng sản xuất vaccine, chứ không phải quyền sở hữu bằng sáng chế Vaxzevria.
Quỹ Gates
4. Kết luận
Có thể khẳng định Bill Gates, thông qua Gates Foundation, có quan hệ tài chính hoặc hợp tác với cả ba hệ sinh thái vaccine. Tuy nhiên, mức độ liên hệ khác nhau đáng kể.
Đặc biệt, Gates Foundation tuyên bố không trực tiếp đầu tư cho việc nghiên cứu vaccine COVID-19 của Pfizer–BioNTech hoặc Moderna, dù đã tài trợ công nghệ và các nghiên cứu bệnh truyền nhiễm khác trước đại dịch.
Ba câu hỏi cần tách riêng là: Bill Gates có đầu tư vào doanh nghiệp không? Có tài trợ trực tiếp vaccine COVID-19 không? Và có quyền hưởng lợi nhuận hoặc kiểm soát bằng sáng chế không? Bằng chứng về câu thứ nhất không tự động chứng minh hai câu còn lại.
Bill Gates bắt đầu hỗ trợ các chương trình tiêm chủng tại châu Phi từ khoảng năm 2000 và hoạt động này vẫn tiếp tục đến năm 2026. Các chương trình liên quan đến nhiều loại vắc xin, không chỉ vắc xin COVID-19.
Cần phân biệt: Bill Gates và quỹ từ thiện của ông chủ yếu tài trợ nghiên cứu, mua sắm và phân phối vắc xin, còn việc tổ chức tiêm chủng thuộc chính phủ các nước, WHO và các đối tác y tế. Ông cũng từng trực tiếp cho trẻ uống vắc xin tại Ghana vào năm 2013
1. Bill Gates hỗ trợ tiêm những vắc xin gì tại châu Phi?
|
Vắc xin |
Thời gian liên quan |
Mục đích |
|---|---|---|
|
Bại liệt (Polio) |
Từ những năm 2000 đến nay |
Ngăn ngừa bệnh bại liệt ở trẻ em |
|
Sởi (Measles) |
Từ những năm 2000 đến nay |
Ngăn ngừa sởi và biến chứng |
|
Phế cầu (Pneumococcal) |
Chủ yếu từ những năm 2010 |
Phòng viêm phổi và các bệnh do phế cầu |
|
Rotavirus |
Từ những năm 2010 |
Ngăn ngừa tiêu chảy nặng ở trẻ |
|
Viêm màng não mô cầu A |
Từ năm 2010 |
Ngăn ngừa dịch viêm màng não |
|
HPV |
Từ khoảng 2014 trong các chương trình Gavi tại châu Phi |
Ngăn ngừa ung thư liên quan HPV |
|
Sốt rét RTS,S |
Thử nghiệm giai đoạn 3: 2009–2014; tiêm thí điểm: 2019–2023 |
Phòng sốt rét ở trẻ nhỏ |
|
Sốt rét R21 |
WHO khuyến nghị năm 2023; mở rộng triển khai từ 2024 |
Phòng sốt rét |
|
COVID-19 |
Từ 2021 |
Phòng COVID-19, giảm nguy cơ bệnh nặng |
Các mốc trên phản ánh chương trình tiêm chủng tại châu Phi có sự hỗ trợ của Gavi hoặc các đối tác mà Quỹ Gates tài trợ; không có nghĩa tất cả vắc xin đều do Bill Gates sở hữu hay trực tiếp tổ chức tiêm.
2. Các mốc thời gian đáng chú ý
2000
2009–2014
2013
2019
2024–2026
4. Riêng vắc xin COVID-19 tại châu Phi
Từ năm 2020, Quỹ Gates hỗ trợ nghiên cứu và thúc đẩy tiếp cận vắc xin COVID-19 thông qua CEPI và COVAX.
- Ngày 24/2/2021, Ghana nhận 600.000 liều vắc xin AstraZeneca/Oxford qua COVAX. Trong năm 2021, Quỹ Gates tiếp tục cam kết tài trợ cho cơ chế mua vắc xin dành cho các quốc gia có thu nhập thấp. Đây là chương trình hợp tác quốc tế, không phải hoạt động tiêm chủng do riêng Bill Gates điều hành.
5. Có chương trình nào được Bill Gates tài trợ trực tiếp từ nghiên cứu đến triển khai?
Có. Ví dụ rõ nhất là MenAfriVac, vắc xin phòng viêm màng não mô cầu nhóm A.
-
2001: Quỹ Gates cấp 70 triệu USD để thành lập dự án phát triển vắc xin.
-
2003–2009: Nghiên cứu, phát triển và thử nghiệm.
-
6/12/2010: Bắt đầu chiến dịch tiêm chủng quy mô lớn tại Burkina Faso, Mali và Niger.
-
Cuối năm 2010: Gần 20 triệu người từ 1–29 tuổi đã được tiêm.
-
Đến cuối 2016: Vắc xin được triển khai tại 19 quốc gia thuộc khu vực thường xảy ra dịch viêm màng não ở châu Phi
Kết luận: Hoạt động tài trợ tiêm chủng của Bill Gates tại châu Phi kéo dài từ khoảng năm 2000 đến nay (2026). Trong đó, một số dự án có thời gian nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai xác định rõ, như MenAfriVac (từ 2001) và chương trình thí điểm vắc xin sốt rét RTS,S (2019–2023). Không có một ngày kết thúc chung cho toàn bộ các chương trình này.
